Licht op sterilisatie van medische hulpmiddelen in Latijns-Amerika

Een reisverslag van Jan Huijs

Tot juni 2025 had ik geen enkel land in Latijns-Amerika bezocht. Terwijl we in mei op familiebezoek waren in Japan, werd ik gebeld met het verzoek om in juni het XIII^th Panamerikaanse congres voor sterilisatie in ziekenhuizen bij te wonen. Het werd georganiseerd door SOCIENEE (Sociedad Científica de Enfermeras Especialistas en Esterilización del Perú) en FELACEH (Federación Latinoamericana de Ciencias de la Esterilización Hospitalaria). Het bezoek zou mogelijk gemaakt worden door SteelcoBelimed. Terwijl ik in Lima was, kwam er een verzoek van de Argentijnse sterilisatievereniging FUDESA voor het bijwonen van hun jaarlijkse congres in Buenos Aires. En terwijl ik in Buenos Aires was, werd dit gevolgd door een aanvraag voor hun congres in Mexico van de Mexicaanse vereniging AMPE-COMPE. En dat allemaal binnen een periode van 2 maanden! De bezoeken gaven de mogelijkheid om een licht te schijnen op de voorziening van steriele medische hulpmiddelen op dit fascinerende continent!

Fig. 01 – Peru, Argentinië en Mexico: de landen die bezocht werden.

Landen in perspectief

Vergeleken met deze drie landen is Nederland maar een klein jongetje: Peru, het eerste land dat bezocht werd, met haar 34,3 miljoen inwoners en 1.3 miljoen km² en 1078 ziekenhuizen. Dan Argentinië, met haar 46,7 miljoen mensen, 2,8 miljoen km², 5012 ziekenhuizen en tenslotte Mexico met haar gigantische 131 miljoen inwoners, 1,97 miljoen km² en 4466 ziekenhuizen! De onderstaande tabel zet de positie van Nederland in perspectief:

	Nederland	Peru	Argentinië	Mexico
Bevolking	18,5 miljoen	34,3 miljoen	46,7 miljoen	131 miljoen
Oppervlak	0,0419 miljoen km²	1,28 miljoen km²	2,78 miljoen km²	1,97 miljoen km²
Inwonertal van de hoofdstad	Amsterdam 0,93 miljoen	Lima 9,8 miljoen	Buenos Aires 16,7 miljoen	Mexico 21,8 miljoen
Ziekenhuizen	120	1078	5012	4466
BNP/per hoofd van de bevolking (USD)	70.500	8.800	14.300	12.700

Tabel 1: Enkele kengetallen van de landen die bezocht werden, vergeleken met die van Nederland. Bron: Wikipedia

Aankomst en warm welkom

In alle drie de landen is de aankomst in een van die enorme mega-steden. Lima met haar 9.8 miljoen inwoners, Buenos Aires met 16,7 miljoen en het stedelijk gebied van Mexico met haar 21,8 miljoen inwoners! Daarmee vergeleken is Amsterdam, onze hoofdstad met haar 0,9 miljoen, een klein provinciestadje… De stedelijke omgeving van Mexico herbergt meer mensen dan alle inwoners van heel Nederland! De aankomst op het vliegveld in elk van die enorme steden brengt me elke keer weer in een voor mij geheel nieuwe omgeving. En elke keer weer word ik ontvangen door warme, vriendelijke mensen en word naar het hotel begeleid of, zoals in Buenos Aires, kon ik verblijven in het huis van het gezin van Helga Sager, de voorzitster van de Sterilisatievereniging FUDESA. Het bij haar logeren was een fascinerende ervaring en gaf een inkijk in de intensieve voorbereidingen van het verenigingsbestuur voor het congres; en kon daarbij de warmte van een Latijns-Amerikaans gezin ervaren.

*Fig. 02 – Aankomst boven het enorme Mexico-City*

*Fig. 03 – Een warm welkom op vliegveld van Lima*

Drie congressen in drie landen

Elk land heeft een sleutelpersoon op het gebied van de voorziening van steriele medische hulpmiddelen: Dr. María Elena Yeckle (Peru), dr. Helga Sager de Agostini (Argentinië) en mevrouw Fabiola Casas (Mexico). Alle drie hebben een cruciale rol gespeeld in het positioneren van de CSA in de ziekenhuizen van hun land. Ze organiseren lokale en internationale congressen, hebben opleidingsprogramma’s voor CSA-personeel opgezet en werken samen met hun Ministerie van Volksgezondheid aan richtlijnen en wetgeving met betrekking tot infectiepreventie en steriele medische hulpmiddelen. Tijdens de congressen heb ik verschillende presentaties mogen geven. In Peru lag de focus op de nieuwe editie van het boek. In Buenos Aires nam ik het publiek mee in een virtuele rondleiding door de CSA in een ziekenhuis in Nederland. En in Mexico gaf ik daarbij nog een presentatie over het concept van validatie, parametrische vrijgave en de speciale rol van de Deskundige Steriele Medische Hulpmiddelen in de Nederlandse ziekenhuizen. Daarnaast gaf ik in Mexico drie sessies van een workshop over de verschillende lesmaterialen die ik gebruik tijdens cursussen voor CSA-personeel en sterilisatietechnici. De reacties waren van alle kanten fantastisch! Ik voelde de gretigheid van de deelnemers naar nieuwe informatie, nieuwe inzichten en aanbevolen procedures. Het boek was ongelooflijk populair. Mensen stonden in de rij voor een exemplaar dat ze hadden gewonnen in een loterij, waarbij 250 exemplaren te winnen waren. En velen stonden erop om een handtekening en een foto met de auteur te krijgen! Het was een hele fijne ervaring en ik ben ontzettend dankbaar dat ik de kans heb gehad om bij te dragen aan de opleiding van het CSA-personeel in de drie landen. Aan het einde van de presentatie sloot ik af met het inmiddels traditionele lied: “Knockin’ on heaven’s door” (van Bob Dylan), waarvan de tekst van de coupletten is aangepast aan de ervaringen van de docent en de studenten tijdens de MSMH-opleiding … Het publiek klapte en zong mee. De blijdschap van het publiek was een overweldigend fijne ervaring. Het gevoel van pure dankbaarheid en geluk dat het teweegbracht, is moeilijk in woorden te vatten.

*Fig. 04 – Aankondiging van het congres in Lima*

Fig. 05 – *Tijdens de tweede presentatie in Mexico ging het over de concepten van validatie, parametrische vrijgave en de positie van de Deskundige Steriele Medische Hulpmiddelen in Nederlandse ziekenhuizen*

*Fig. 06 – Na de presentatie: het lied, ”Knockin’ on heaven’s door” met tekst aangepast aan de MSMH-opleiding*

*Fig. 07 – Workshop over de hulpmiddelen die ik gebruik tijdens de lessen voor CSA personeel en sterilisatortechnici*

Een schokkende ervaring

Zondag 15 juni, na het congres in Lima, Peru: ik ben in mijn hotelkamer op de zesde verdieping. Ik zit aan de tafel die tegen de muur staat en ben op mijn laptop bezig met het sorteren van foto’s van de afgelopen dagen. Boven mijn hoofd hangt een grote lcd-TV. Alles is stil. Plotseling, van heel ver beneden, klinkt er een gerommel. Eerst dacht ik dat het een zware vrachtwagen was die beneden over de drukke weg reed. Maar het gerommel wordt sterker. De TV begint te trillen. Het onderaards gerommel neemt toe. Ik besef het: een aardbeving! De eerste keer dat ik zoiets meemaak. Geen idee hoe lang het zal duren. Of het erger zal worden. De TV zwaait nu hevig aan de muur. In de kamer is er geen ontkomen aan. De tafel noch het bed bieden ruimte om eronder te kruipen. Angst probeert me te overmeesteren… Is dit het einde voor mij? Gedachten aan de laatste momenten van mijn bestaan schieten door mijn hoofd. Maar na ongeveer een minuut neemt het gerommel af. En uiteindelijk verdwijnt het. Het is voorbij. Ik ren de trap af en wacht buiten op wat er gebeuren gaat. Veel mensen doen hetzelfde. Het blijft stil. De TV in de lobby werkt nog steeds en toont al beelden van de beving: hij had een magnitude van 6,1; het epicentrum was in de oceaan, vlakbij Callao, naast Lima, heel dicht bij waar ik verbleef. Voorlopig kwam ik met de schrik vrij.

*Fig. 08 – Een paar minuten na dat het gebeurde, was er al een aankondiging van de aardbeving op de lokale televisie*

*Fig. 09 – Ik verbleef in dit hotel in de bovenste verdieping …*

Confrontatie met de pijn van Argentinië

In Argentinië werd ik enorm geholpen door Mariana Benzo, de secretaris van FUDESA, de Argentijnse sterilisatievereniging. Zij verzorgde de Spaanse vertaling tijdens mijn presentatie. Ze is docent aan de driejarige opleiding voor CSA-personeel in Buenos Aires. Ze hielp bij het organiseren van bezoeken aan verschillende ziekenhuizen en enkele culturele hoogtepunten van de stad. Tijdens een stadstour nam ze me ook mee naar een plek die een van de grootste wonden uit de Argentijnse geschiedenis herdenkt: de 74-daagse oorlog met Engeland in 1982 op de Falklandeilanden, of zoals ze hier bekend staan: de Malvinas. Zij zijn een eilandengroep op 400 kilometer ten oosten van het zuidelijkste puntje van Argentinië. De oorlog eindigde met een overwinning voor het Engelse leger en de eilanden bleven Engels. Maar Argentinië blijft via diplomatie aanspraak maken op haar soevereiniteit. Mariana liet me het monument zien. Een arcade van marmeren panelen met de namen van alle 649 militairen die tijdens die oorlog zijn omgekomen. Haar vader was één van hen. Ze wijst naar zijn naam. Plotseling komt de waanzin van de oorlog dichtbij. Hier sta ik. Met een vrouw die haar vader in deze oorlog heeft verloren. Ik zie de namen van de gevallenen. De strijd om territorium en macht. Soldaten, pionnen van de macht in een politiek conflict. Over een gebied ingenomen door een verre natie. De strijd om de Malvinas blijft een diepe wond voor Argentinië.

*Fig. 10 – De Malvinas eilanden (Falkland eilanden) 400 km ten oosten van de zuidelijke tip van Argentinië.*

*Fig. 11 – Monument van de gevallenen op de Malvinas. Mariana wijst naar de naam van haar vader, een van de 649 militairen die in 1982 omkwamen tijdens de 74 daagse oorlog met Engeland.*

Bezoek aan het platteland

De congressen zijn voorbij. Nog een paar dagen om enkele ziekenhuizen te bezoeken. Dat houdt in dat je moet reizen, en biedt daarmee de mogelijkheid om steden en het platteland te ervaren. We rijden vanuit het drukke zakencentrum met zijn wolkenkrabbers, door de sloppenwijken aan de rand van Lima. We komen op het platteland met fantastische vergezichten en kleine, pittoreske stadjes en dorpjes. Ze zien er op de een of andere manier rommelig uit, maar het voelt goed. De steden lijken organisch gegroeid te zijn, met hun eigen onverwachte schoonheid. Ze vormen echter ook de basis van sociale onrust en bendegevechten. We horen verhalen over ongelooflijk geweld en moorden die verband houden met drugshandel. Zo zaait een kleine groep criminelen angst en terreur onder een groot deel van de bevolking.

Fig. 12- Mexico Stad met op de achtergrond de wolkenkrabbers van het zakencentrum; in de voorgrond de “cablebus”, een unieke, goede en goedkope vorm van openbaar vervoer dat gebruik maakt van kabelbanen

*Fig. 13- De kloof tussen het rijke centrum van de stad en de arme buitenwijken is enorm. We passeren een sloppenwijk aan de kustkant van Lima-stad.*

*Fig. 14-Prachtige vergezichten onderweg naar het ziekenhuis van Ocuitocu, in de provincie Morelos, Mexico*

*Fig. 15- Onderweg naar Ocuitocu komen we door Yecapixtla, een typisch stadje op het platte land van Mexico.*

Tijdens mijn bezoek heb ik echter alleen maar mensen ontmoet die graag hielpen, openstonden voor contact en dankbaar waren voor de aandacht. Zoals de visser bij de haven van Lima, of de bewaker van het hotel die altijd dienst leek te hebben. Het personeel van de CSA in alle ziekenhuizen toonde hun enthousiasme voor hun werk. En zo waren er nog zoveel anderen met een vrolijke glimlach als ik hen begroette.

Welkom in de CSA!

Het bijwonen van de congressen was ook een sublieme kans om de CSA’s van verschillende ziekenhuizen in de drie landen te bezoeken. In totaal konden 11 ziekenhuizen worden bezocht; van een groot privaat hartziekenhuis in Buenos Aires (Hospital Fundación Favaloro), een nationaal openbaar ziekenhuis met 1600 bedden in Lima, tot een heel klein plattelandsziekenhuis met 30 bedden in Mexico. Enkele algemene bevindingen zijn te geven over de voorziening van steriele medische hulpmiddelen in alle drie de landen: in de grotere ziekenhuizen wordt het aanbevolen concept met de drie ruimten toegepast: de vuile ruimte voor reiniging (“área roja”; rood gebied), de schone ruimte voor opdekken en verpakken (“área azul”; blauw gebied) en de steriele ruimte (“área verde”; groen gebied) voor de steriele opslag. In de kleinere ziekenhuizen bleek dat alle activiteiten in dezelfde ruimte plaatsvinden. Afgezien van het private hartziekenhuis en één van de grote openbare ziekenhuizen die ik bezocht, gebeurt de reiniging van instrumentarium overal handmatig. Het opdekken van instrumentensets gebeurt aan de hand van papieren instrumentenlijsten. Alle netten en pakketten bevatten een chemische indicator. Verpakken in twee lagen textiel wordt veel gebruikt. In mindere mate worden ook papieren vellen en containers toegepast. Operatiejassen en afdekmaterialen zijn meestal van textiel. Er worden dus veel grote textielpakketten gesteriliseerd. De gebruikte sterilisatoren waren over het algemeen van voldoende kwaliteit, hoewel veel CSA’s afhankelijk zijn van slechts één autoclaaf. Op de bezochte locaties is de opslagstermijn van steriele goederen één maand. Jaarlijkse validatie van sterilisatoren, zoals gebruikelijk in Nederland, is een nog niet gangbaar concept en wordt niet gedaan. De kwaliteit van de processen wordt gecontroleerd door de dagelijkse Bowie-Dick-test en het, na het openen, controleren van de chemische indicator in de pakketten. In alle bezochte faciliteiten worden bio-indicatoren gebruikt als extra verificatie. Op één van de bezochte locaties werd de bio-indicator bij de eerste productielading van de autoclaaf aan de buitenkant van een verpakking bevestigd. Een belangrijk aandachtspunt was het feit dat de meeste CSA’s afhankelijk waren van één werkende sterilisator. Vooral voor de grotere ziekenhuizen is dit een uiterst kwetsbare en riskante situatie.

In de grotere ziekenhuizen wordt lage-temperatuur-sterilisatie gedaan met Ethyleen Oxide sterilisatoren; sommige hebben een plasmasterilisator. Procesdocumentatie wordt voornamelijk op papier bijgehouden. In feite is de administratie met betrekking tot alle activiteiten in de CSA in de meeste ziekenhuizen volledig op papier gebaseerd. In geen van de bezochte faciliteiten was een geautomatiseerd instrumentvolgsysteem in gebruik, hoewel ik vernam dat sommige instellingen al wel een instrumentenvolgsysteem gebruiken.

In alle CSA’s die ik bezocht, ontmoette ik zeer toegewijd personeel. Zij werkten zorgvuldig en met enthousiasme aan hun taak in de schakel van de keten van activiteiten voor een veilige behandeling van de patiënt. Ik heb grote bewondering voor hun enthousiasme en toewijding!

*Fig. 16 – Het enorme 1600 bed Hospital Nacional Edgardo Rebagliati Martins, Lima, Peru*

*Fig. 17 – Ook in de grotere ziekenhuizen is handmatig reinigen de norm. Hospital NacionaL Daniel A Carrion. Lima, Peru*

*Fig. 18 – Verpakken in twee lagen katoenen doeken is de meest gangbare verpakkingsmethode. Hospital NacionaL Daniel A Carrion. In mindere mate worden ook papier en containers gebruikt.*

Fig. 19 – Enorme textielpakketten met operatiejassen en afdeklakens worden in de autoclaaf geschoven. In deze CSA was het de enige nog werkende sterilisator. Een situatie met grote risico’s! Hospital NacionaL Daniel A Carrion

*Fig. 20 – Een bezoek aan het plattelands ziekenhuis van Ocuitocu, Mexico. Het heeft 30 bedden en 2 OK’s.*

*Fig. 21 – De middelen voor de reiniging zijn heel erg beperkt!*

*Fig. 22 – Controleren van de instrumentenlijst bij het opdekken van de set. Ook hier wordt in 2 lagen katoen verpakt.*

*Fig. 23 – De Kleine CSA van het ziekenhuis in Jonacatepec, Mexico, Reiniging, opdekken, verpakken, sterilisatie en steriele opslag gebeurt in één enkele ruimte.*

Wet- en regelgeving

Om daadwerkelijke verbetering te bereiken in de werkwijzen binnen de CSA en ziekenhuizen te dwingen te investeren in een goede voorziening van steriele medische hulpmiddelen, zijn wetgeving en normen essentieel. In alle drie de landen zijn richtlijnen en wetgeving van kracht. Zowel Argentinië als Mexico hebben hun wetgeving recentelijk bijgewerkt. De publicatie in Peru dateert echter uit 2002. Ook daar wordt hard gewerkt aan een update.

In de praktijk van de afdelingen blijkt het naleven van de bestaande wetgeving een enorme uitdaging, voornamelijk vanwege financiële beperkingen.

*Fig. 24 – Resolutie 1067/2019 van het Ministerie van Gezondheid in Argentinië: Richtlijnen voor de organisatie en het functioneren van de CSA*

*Fig. 25 – Ontwerptekst voor de officiële nieuwe Mexicaanse norm: PROY-NOM-045-SSA-2024, voor epidemiologische waakzaamheid, preventie en beteugeling van ziekenhuisinfecties.*

Opleiding van MSMH’s

Onderwijs blijft de sleutel tot verbetering. Dat is ook de belangrijkste doelstelling van elk van de sterilisatieverenigingen in de drie landen. Ze hebben allemaal een opleidingsprogramma opgezet. In Peru hebben verpleegkundigen die werkzaam zijn in de CSA een specialisatie-opleiding sterilisatie gevolgd, die is erkend door de Peruaanse verpleegkundigenvereniging en het Ministerie van Volksgezondheid. Argentinië heeft met zijn driejarige opleidingsprogramma het meest uitgebreide programma van de drie bezochte landen. Het programma wordt in alle deelstaten van het land aangeboden. Een geweldige prestatie van FUDESA onder leiding van de inmiddels 91-jarige, krachtige dame Helga Sager de Agostini!

Fig. 26 – Het “Handboek voor disinfectie en sterilisatie in ziekenhuizen” van 2002. Het werd gerealiseerd door een samenwerkingsverband tussen SOCIENEE en het Ministerie van Gezondheid. USAID ondersteunde het project.

*Fig. 27 – Een geweldige mijlpaal mbt educatie in Argentinië: Het curriculum van de 3-jarige opleiding voor gevorderde MSMH’s in de provincie Buenos Aires*

Lokale industrie m.b.t. sterilisatie van medische hulpmiddelen

Apparatuur is essentieel voor de CSA. In elk van de drie landen heeft de industrie op deze behoefte ingespeeld en werd een lokale fabriek voor stoomsterilisatoren opgezet. Twee fabrieken in Argentinië konden worden bezocht. Eén daarvan produceert op kleinere schaal in een meer traditionele werkplaats. De ander, een veel geavanceerder bedrijf, opende onlangs een moderne fabriek (2016) en produceert sterilisatoren die voldoen aan internationale eisen, waaronder normen zoals ISO 13485 (Norm voor Kwaliteitsmanagementsystemen voor medische hulpmiddelen). Het was geweldig om ook hier de ambitie te zien om hoogwaardige producten te creëren die voldoen aan de behoeften van de lokale markt, terwijl ze moeten concurreren met de grote internationale Europese bedrijven die ook aanwezig zijn en hun marktaandeel proberen te veroveren. Er werd geen lokale fabrikant gevonden van desinfecterende wasmachines.

*Fig. 28 – Een sterilisator in gebruik van een van de ziekenhuizen in Buenos Aires, gebouwd door het bedrijf Högner; het bedrijf is gevestigd in Buenos Aires.*

*Fig. 29 – Bezoek aan de enorme productiehal van de sterilisatorfabriek van Högner.*

Samenvatting en conclusie

Latijns-Amerika is een groot continent met een gigantisch potentieel. Het kent echter ook een enorme kloof tussen de rijkere en armere bevolkingsgroepen. Oneerlijke politiek en misbruik van middelen vormen een groot probleem. Het continent werkt hard aan het verankeren van de rol en het belang van de sterilisatieafdeling in richtlijnen en wetgeving. Lokale beroepsverenigingen spelen een belangrijke rol bij het organiseren van congressen en het opzetten van opleidingsprogramma’s voor personeel werkzaam in de CSA. Het werkveld wil graag hun afdelingen moderniseren en nieuwe informatie en inzichten in hun vakgebied overnemen. De CSA’s werken met heel beperkte middelen en apparatuur; handmatige reiniging wordt in de meeste ziekenhuizen nog steeds toegepast. Textiel wordt gebruikt als meest gangbare verpakkingsmethode en documentatiesystemen zijn op papier gebaseerd. Veel instellingen overwegen echter hun afdeling te herstructureren en hun apparatuur te moderniseren. De werking van stoomsterilisatoren worden gecontroleerd met de Bowie-Dick-test. De vrijgave van de lading na sterilisatie gebeurt voornamelijk met in de pakketten/netten geplaatste biologische indicatoren en chemische indicatoren. Sterilisatie met ethyleenoxide wordt nog steeds veel gebruikt. Validatie en parametrische vrijgave zijn concepten die niet worden toegepast. Lokale fabrikanten hebben een groot marktaandeel, maar de grote Europese spelers zijn ook goed vertegenwoordigd. Het continent staat te popelen om de nieuwste inzichten en beste praktijken te omarmen. Als het politieke systeem het toelaat, staat het continent enorme veranderingen ten goede te wachten!

Ik was vooral onder de indruk van de vriendelijkheid en openheid van de mensen. Mensen die ik nog nooit eerder had gezien, zoals de visser die met zijn boot naar de kust roeide en openstond voor een vriendelijk praatje; armen om elkaars schouder; of de stoere bewaker van het hotel in Lima, altijd op zijn hoede. Een moment om hem te bedanken, bij vertrek een klein cadeautje, de knuffel van de grote man in zijn coole bewakerskleding. Of de glimlach van de vrouw die de stoep veegde… De medewerkers van de CSA’s; toegewijd aan hun werk, de oprechte blijdschap bij het ontvangen van een boek… Het moment waarop ik het Latijns-Amerikaanse gevoel voor muziek en geluk ervoer toen ik werd uitgenodigd om salsa te dansen op het Mexicaanse kantoor van SteelcoBelimed. Intens genieten van dat moment. Allemaal geweldige herinneringen aan dat fantastische continent… met zijn enorme potentieel. Hartelijk dank aan al die mensen die ik heb mogen ontmoeten!

Jan Huijs
HEART Consultancy
Quadenoord 2
6871 NG Renkum

Mobiel: +31 (0)6-17918924
e-mail: jh@heartware.nl
Website: https://heartware.nl/
Instagram: www.instagram.com/jan_huijs_impressions

*Fig. 30 – Blijheid en hartelijk welkom van de toegewijde MSMH’s in alle CSA’s die werden bezocht.*

*Fig. 31 – Het ultieme Mexico-gevoel zoals ik het mocht ervaren…*

Bezochte ziekenhuizen:

Land	Stad	Datum	Ziekenhuis	Bedden
Peru	Lima	16-06-25	Hospital NacionaL Daniel A Carrion	547
	Lima	16-06-25	Hospital De Emergencias Y Pediatricas	52
	Lima	17-06-25	Hospital Nacional Edgardo Rebagliati Martins	1600
	Trujillo	18-06-25	Hospital Belén de Trujillo	261
	Lima	19-06-25	Hospital San José del Callao	112
	Lima	20-06-25	Hospital Nacional Dos de Mayo	750
Argentina	Buenos Aires	11-08-25	Hospital Universitario Fundación Favaloro ( privaat cardiologisch ziekenhuis)	400+
		20-08-25	Hospital de Ninos Ricardo Gutierrez	400+
		21-08-25	Hospital Provincial Petrona Villegas de Cordero
Mexico	Jonacatepec	29-09-25	Hospital Comunitario de Jonacatepec	30
	Ocuituco	23-09-25	Hospital Comunitario De Ocuituco	30

Fabrieken die werden bezocht; beide in Buenos Aires, Argentinië:
Industrias HÖGNER S.A. (IHSA) en Ingest S.A.