Geslaagd voorjaarscongres

2264

Op 20 maart 2015 werd in de Reehorst in Ede het voorjaarscongres gehouden van de inmiddels 46 jarige SVN. Het thema van de dag: ‘Ver- en nieuwbouw CSA’ is door het bestuur van de vereniging gekozen omdat, ondanks dat het een zeer actueel item is voor veel ziekenhuizen, er maar weinig eenduidige kaders zijn. Het programma van het voorjaarscongres was zo ingericht dat experts vanuit hun verschillende vakgebieden inzicht konden geven aan de verantwoordelijke en belanghebbende van de CSA.

Het programma werd aan elkaar gepraat door dagvoorzitter Arnold Burger (Dutch Hospital Design), waarbij hij vooraf de deelnemers een beschouwing gaf over het element ‘tijd’ in de bouw. Wat geeft een gebouw schoonheid, en wat vinden we over 20 jaar nog mooi? Duidelijk is wel dat de medische technologie geen ‘vintage’ of revival kent, dit betekent een constante (r)evolutie van de ziekenhuisontwerpen.

Kamperen op je eigen afdeling

De aftrap was aan Gert-Jan Stolk (Projectleider, Miele Professional) waarin in hij in een boeiende presentatie inzicht gaf over de fases die bij een ver- of nieuwbouwproject noodzakelijk zijn om alles in één keer goed te laten verlopen. In de presentatie wordt duidelijk dat het aantal rollen/mensen bij het ziekenhuisteam, het bouwteam en het team van een leverancier zeer divers is.

Rollen en mensen van wie je van te voren nog niet had gedacht dat ze van invloed in zijn bij het plaatsen van bijvoorbeeld een wasmachine of een spoeleiland. Verbouwen kan leuk zijn maar door medewerkers kan dit nog wel eens heel anders ervaren worden. Gert-Jan schetst een gevoel van kamperen op je eigen afdeling. Mensen die thuis zelf een langdurige verbouwing hebben meegemaakt, zullen dit herkennen. Gelukkig zijn er ook nieuwe technieken zoals BIM (Bouw Informatie Model) waarin onder ander 3D-technieken de klus ook weer makkelijker maken.

Gekkekoeienziekte

Daarna was het de beurt aan Wayne Spencer (Spencer Nickson Ltd, Healthcare Facilities Consultants). Hij gaf inzichten over de ontwikkelingen in Engeland waarbij de bouwkundige verbetering van de CSA’s sinds 2000 twee aanleidingen had: het in werking komen van de Medical Device Directive (MDD), maar veel belangrijker nog: de uitbraak in 1999 van de prionenziekte creutzfeldt-jakob (gekkekoeienziekte). Voor de noodzakelijke bouwkundige aanpassingen aan de CSA’s waren echter veel fondsen noodzakelijk, fondsen die de publieke sector niet had. In een landelijk programma is toen nadrukkelijk contact gelegd met private partijen waardoor de kwaliteit van de CSA’s in een aantal jaar sterk verbeterd is. Dit kwam overigens niet alleen door outsourcing maar ook door de dreiging van outsourcing.

Als een ziekenhuis zijn CSA wilde behouden ontkwamen ze niet aan de verplichting tot bouwkundige aanpassingen. Op dit moment is er volgens Wayne in Engeland een gezonde mix van private en publieke partijen. Als laatste, maar niet onbelangrijkste punt gaf Wayne aan bij elk bouwproces al het personeel erbij te betrekken. Je kunt het nog zo mooi verzinnen. Als zij niet meegaan in de verandering zal er geen verbetering optreden.

Luchtbeheersing op de CSA

Te spreken over de luchtkwaliteit op de CSA kwam Roberto Traversari. Hij is onderzoeker en adviseur bij TNO Dutch Centre for Health Assets (DuCHA) op het gebied van de fysieke omgeving van de hotfloor (operatiekamers, IC-units, spoedeisende hulp, et cetera).

Hij liet zien welke kaders er op dit moment relevant zijn voor de luchtbeheersing op de CSA, en op welke CSA-processen ze effect hebben:

  1. Besluit gesteriliseerde medische hulpmiddelen in ziekenhuizen
  2. Arbeidsomstandighedenwet Arbo
  3. Bouwmaatstaf centrale sterilisatie afdeling
  4. GMP Annex 1 ‘Fabricage van steriele geneesmiddelen’
  5. NEN-EN 556-1:2001/C1:2006, Sterilisatie van medische hulpmiddelen
  6. Eisen voor medische hulpmiddelen die als ‘steriel’ moeten worden gemerkt – Deel 1: Eisen voor de eindverpakking van medische hulpmiddelen

Een belangrijk thema zijn de omgevingscondities bij het afkoelen van de steriele lading en de aanzuigende werking hiervan, een verpakking is immers geen Hepa-filter. Zijn adviezen per ruimte zijn:

  • Spoelruimte: Pas lokale afzuiging toe
  • Schone ruimte CSA en opslagruimte steriele re-usable materialen
    • Pas een goed kledingsysteem toe en minimaliseer het aantal mensen
    • Relatie tot de luchthoeveelheid
    • Pas E11 filtratie toe
    • Minimaliseer het aantal deurbewegingen
    • Zorg voor een goede luchtstromingsrichting
  • Transport
    • Pas een goed gesloten omkasting toe
    • Beperk temperatuurveranderingen
Noodzaak kwaliteitssysteem

Vanuit het perspectief van een installateur nam Paul Joosten het stokje over, hij is tevens voorzitter van de VCCN, Vereniging Contamination Control Nederland. Zijn conclusie is dat de huidige richtlijnen/normen vervallen zijn of niet over de bouw gaan. Een vraag die bij de bouw van een CSA gesteld moet worden is of we alleen met steriliteit te maken hebben of ook met endotoxine. Dit stelt andere eisen noodzakelijk aan, met name de schone ruimte. Verder benadrukt Paul de noodzaak van een kwaliteitssysteem binnen de zorginstellingen en de borging hiervan.

‘Het mag niet van de architect’

Als de architect van vele ziekenhuizen binnen en buiten Nederland heeft Mario Hendrikx (EGM architecten) een belangrijke rol gespeeld bij het ontwerpen van verschillende CSA’s. Hij nam de aanwezigen mee door het ontwerp van de CSA van het Jeroen Bosch Ziekenhuis in ’s-Hertogenbosch. Tegenwoordig worden gebouwen steeds meer modulair gebouwd, zodat deze aan te passen zijn aan de nieuwste ontwikkelingen of nieuwe inzichten. Het blijft lastig om 20 jaar verder in tijd te kijken maar door een ‘verbouwbaar’ gebouw neer te zetten kan een modern ziekenhuis de tand des tijds wellicht langer door staan.

Een interessante vraag vanuit de aanwezigen verwijst een vaak voorkomend argument vanuit het bouwteam van een ziekenhuis wanneer een verbouwingsaanvraag afgewezen wordt: ‘Het mag niet van de architect’ naar het rijk der fabelen. Voor de architect is het belangrijk om te laten zien hoe een gebouw bedoeld is en wat de consequenties zijn als men een aanpassing doet.

Uiteindelijk alles goed op de rit

De laatste spreker is vanuit het gebruikersperspectief. Thijs Brouwer is operationeel manager CSA van Isala ziekenhuis in Zwolle. Dit ziekenhuis heeft de afgelopen jaren een nieuwbouwtraject doorlopen. Thijs gaf een schets van wat er op de CSA gebeurt als de door Gert-Jan Stolk aangegeven juiste fases niet zijn doorlopen en de rollen onduidelijk zijn.

Grote problemen zaten in de voorraadcontrole, onvoldoende inzichten in capaciteit en late digitalisering. Daarnaast heeft hij laten zien dat met vereende krachten en de inzet van de kennis en de kunde van het personeel een goede oplossing mogelijk is. Men kan enorm van elkaar leren als men open is over wat er mis is gegaan zodat dit bij een ander nieuwbouwproject kan voorkomen.

Vernieuwd inzicht met duidelijke kaders

De voorzitter van SVN Tom Pereboom beëindigde het congres met de conclusie dat de sprekers hebben laten zien wat er gaande is op het gebied van ver- en nieuwbouw van een CSA, maar ook waar de behoeftes liggen.

Toenadering tussen de twee verenigingen SVN en VCCN hebben geresulteerd in de oprichting van een multidisciplinaire werkgroep en een duidelijke werkgroepopdracht:

  1. Vaststellen van de eisen voor alle ruimten in een CSA.
  2. Geven van richtlijnen voor de (ver)bouw van een CSA.

Laat dit de opmaat zijn naar vernieuwd inzicht met duidelijke kaders omtrent de ver- en nieuwbouw van de CSA’s in Nederland en Internationaal.

Door Bart van Oost
Unithoofd Centrale Sterilisatie Afdeling Erasmus MC &
Bestuurslid Sterilisatievereniging Nederland